Różowe sny

„Różowe sny” z 1977 roku w reżyserii Dušana Hanáka to wyjątkowe dzieło czeskosłowackiej kinematografii, które jako pierwsze w Europie Środkowej postawiło społeczność romską w centrum uwagi w realistyczny i wyprzedzający swoje czasy sposób. Przepełniony subtelnym, poetyckim stylem wyrastającym z tradycji Czechosłowackiej Nowej Fali film opowiada o wiejskim listonoszu-marzycielu Jakubie (Juraj Nvota) oraz pięknej Jolanie (Iva Bittová) z sąsiedniej romskiej osady. Gdy ich wzajemna fascynacja przeradza się w uczucie, zakochani muszą zmierzyć się z niechęcią i uprzedzeniami ze strony obu zamkniętych środowisk.

Chcąc uciec do miasta i zacząć wspólne życie, Jakub decyduje się na lekkomyślny krok – kradnie pieniądze z poczty. Ten zwiastujący kłopoty wyczyn szybko weryfikuje ich relację, ujawniając fundamentalne różnice w postrzeganiu świata. Reżyser nie serwuje widzom taniego sentymentu: Jakub marzy o romantycznej, wręcz stereotypowej wizji swobodnego romskiego życia, z kolei Jolana pragnie po prostu stabilizacji i ucieczki od problemów własnej społeczności. Młodzieńcze fantazje zderzają się z prozą życia, prowadząc bohatera do więzienia, a Jolanę – do wyciągnięcia dojrzałych wniosków na temat ich przyszłości.

Swoją niezwykłą autentyczność obraz zawdzięcza skrupulatnemu przygotowaniu twórców. Scenariusz powstał na podstawie badań w romskich osadach, a w proces zaangażowano wybitną cyganolożkę Milenę Hübschmannową, która zadbała o poprawność dialogów. Zdjęcia realizowano m.in. we wsi Trhovište we wschodniej Słowacji z udziałem romskich naturszczyków. O wyjątkowym charakterze produkcji świadczy też obsada – debiutujący wówczas Juraj Nvota oraz Iva Bittová i Věra Bílá, które w późniejszych latach zdobyły międzynarodową sławę jako artystki muzyczne.

Film do dziś zachwyca czułością, humorem oraz bezkompromisowością – twórcy nie zgodzili się na naciski władz, by zmienić zakończenie na bardziej politycznie poprawne i optymistyczne. „Różowe sny” to nie tylko słodko-gorzka opowieść o dojrzewaniu i zderzeniu dwóch odmiennych kultur, ale również bezcenny i niepowtarzalny zapis artystycznej niezależności z czasów powojennej Czechosłowacji.