Klasyka Ameryka to przegląd pięciu amerykańskich filmów z lat 70.: legendarnej w świadomości kinomanów złotej dekady, kiedy Hollywood postawiło na autorskie głosy, szorstki realizm i pokazywanie Ameryki bez upiększeń.
Przegląd otwiera nagrodzony 5 Oscarami policyjny fajerwerk, czyli brutalny „Francuski łącznik”, dzięki któremu William Friedkin stał się jednym z najbardziej rozchwytywanych nazwisk w branży.
Prawie wszystkie filmy w zestawie to pasjonujące opowieści o duetach: dwóch policjantach u Friedkina, dwóch odludkach w „Strachu na wróble”, dwóch pielęgniarkach w „3 kobietach”, dwóch przyjaciołach w „Mikey i Nicky”. „Buddy movie”, czyli film kumpelski, był chyba najważniejszym typem opowieści, w jakim rozsmakowali się wtedy filmowcy.
50 lat później wracamy do filmów ukochanych przez polską publiczność, jak opowiadający o outsiderach z miłością i humorem „Strach na wróble” Jerry’ego Schatzberga z Gene’em Hackmanem i Alem Pacino. Proponujemy też bardzo rzadko pokazywany, skupiony na kobiecych bohaterkach majstersztyk Roberta Altmana – reżysera, który swoim podejściem do narracji zrewolucjonizował amerykańskie kino. Większość klasyków lat 70. opowiada o mężczyznach i męskich rozterkach, a działające wówczas regularnie reżyserki można policzyć na palcach jednej ręki. Z tym większą satysfakcją zapraszamy na wspaniały komediodramat Paula Mazursky’ego „Niezamężna kobieta”, czyli zmiany obyczajowe i wyzwolenie kobiet A.D. 1978 w pigułce. Wisienką na torcie jest przedpremierowy pokaz „Mikey i Nicky”: nieznanego w Polsce, rewelacyjnego filmu gangsterskiego Elaine May z Peterem Falkiem i Johnem Cassavetesem w rolach głównych.
W latach 70. Stany Zjednoczone były pogrążone w społecznym kryzysie, a niektóre amerykańskie metropolie, jak Nowy Jork, były na skraju bankructwa. Na tym pełnym niepokoju gruncie wyrosło jednak kino, które pozostaje tak samo żywiołowe i elektryzujące jak w momencie premiery. Zapraszamy na szlagiery i nieznane perełki prosto ze środka „seventiesów”.
Sebastian Smoliński
Na pokazy dostępne są bilety:
- 35 zł | bilet normalny na pojedynczy seans
- 25 zł | bilet na pojedynczy seans w ramach karnetu na wszystkie 5 filmów (liczba karnetów jest ograniczona; karnety są dostępne tylko w kasie kina)
- 25 zł | bilet ulgowy dla studentów szkół filmowych (tutaj szczegóły)
Harmonogram pokazów
Francuski łącznik (1971), reż. William Friedkin | 100 min.
Przemytnicy narkotyków z Marsylii, agresywni policjanci, gorączkowe pościgi po Nowym Jorku: „Francuski łącznik” to nagrodzony 5 Oscarami film kryminalny na sterydach. Historia dwóch gliniarzy, Jimmy’ego „Popeye’a” Doyle’a (Gene Hackman) i Buddy’ego Russo (Roy Scheider), goniących za wartą dziesiątki milionów dolarów heroiną, była szokującym triumfem reżysera Williama Friedkina, który już dwa lata później nakręci „Egzorcystę”. Szok wiązał się z chropowatą, paradokumentalną formą, brawurowym użyciem miejskich ulic i zaułków, niewyparzonym językiem i z nowym typem bohaterów: ułomnych, ksenofobicznych, uciekających się do impulsywnej przemocy. Friedkin na dobre odciął się od uładzonego Hollywood poprzednich dekad, obsadzając niespecjalnie przystojnego Hackmana w roli głównej – oscarowa kreacja była dla aktora trampoliną do długiej i wyjątkowej kariery.
Najsłynniejszą sekwencją „Francuskiego łącznika” pozostaje pościg samochodowy za pędzącym metrem – podręcznikowy przykład genialnego użycia montażu i budowania napięcia. Cały film jest zresztą zainscenizowany i zmontowany z imponującą werwą, nie tracąc po latach nic ze swojej bezczelności i świeżości – uważajcie, bo detektyw Doyle potrafi przywalić pięścią prosto w nos!
Sebastian Smoliński
Niezamężna kobieta (1978), reż. Paul Mazursky | 130 min.
Najsłynniejszy film w karierze scenarzysty i reżysera Paula Mazursky’ego: słodko-gorzki portret kobiecej niezależności oraz obyczajowa komedia z ciętym dialogiem, kapitalnymi kreacjami aktorskimi i satyrą na amerykańską klasę średnią. Erica (nominowana do Oscara Jill Clayburgh) właśnie usłyszała od męża (Michael Murphy), że ten zostawia ją dla młodszej kobiety. W Nowym Jorku lat 70., po rewolucji seksualnej i na drugiej fali feminizmu, świeżo upieczona rozwódka ma mnóstwo opcji, by ułożyć sobie życie od nowa: może skupić się na pracy, przegadywać codzienne sprawy z koleżankami, chodzić do terapeutki i randkować z kolejnymi mężczyznami. Erica korzysta z wszystkich opcji, lepiej poznaje samą siebie i wita kolejne zawieruchy osobiste z godnością i wielkomiejską pewnością siebie.
Nikt nie chwytał wówczas zmian obyczajowych tak jak Mazursky, jeden z czołowych twórców amerykańskiej kontrkultury. Mało znana u nas „Niezamężna kobieta” to zaskakujący na tle dekady feministyczny klasyk: jednocześnie zabawny i mądry w swojej wizji radykalnych obyczajowych przemian.
Sebastian Smoliński
Strach na wróble (1973), reż. Jerry Schatzberg | 112 min.
Nagrodzony Złotą Palmą „Strach na wróble” ma wszystko to, za co kochamy amerykańskie kino lat 70.: nietuzinkowych bohaterów ze społecznego marginesu, opowieść o męskiej przyjaźni ubraną w kino drogi oraz portret zwyczajnej Ameryki przydrożnych barów i tanich moteli. Impulsywny Max (Gene Hackman) oraz kruchy Francis (Al Pacino) to para trochę przypominająca Flipa i Flipa, a trochę kreskówkowy duet Pinky i Mózg: obaj są po przejściach i na życiowym zakręcie, ale mają jeden cel: dotrzeć z Kalifornii do Pittsburgha, gdzie chcą wspólnie otworzyć myjnię samochodową.
Zamiast prostej podróży obserwujemy jednak tor z przeszkodami: spektakularną, miejscami absurdalną tułaczkę, która zbliży dwóch mężczyzn do siebie i pozwoli im wspólnie stawić czoła przeciwnościom. Najsłynniejszy obok „Narkomanów” film Jerry’ego Schatzberga to koncert dwóch gigantów aktorskich: Pacino uruchamia w sobie pokłady neurotyczno-komediowe, a Hackman łączy ekscentryczność z gwałtownością. Kiedy tych dwóch znajduje się w jednym kadrze, z ekranu sypią się iskry.
Sebastian Smoliński
Trzy kobiety (1977), reż. Robert Altman | 123 min.
Zaczęło się od niespokojnej nocy Roberta Altmana, który w trudnym momencie życiowym wyśnił sobie film dziejący się na kalifornijskiej pustyni z udziałem Sissy Spacek i Shelley Duvall. W latach 70. niepokorny i zawsze niekonwencjonalny Altman mógł jeszcze wszystko: kręcił film za filmem, eksperymentował, zmieniał stylistyki i tonacje. „3 kobiety”, na pozór obyczajowa historia relacji dwóch pielęgniarek, to prekursor rozegranego na granicy jawy i snu „Mulholland Drive” oraz najbardziej enigmatyczny film reżysera.
Poetycka praca kamery, impresyjna ścieżka dźwiękowa i dwuznaczna przyjaźń łącząca Millie i Pinky sprawiają, że nie jesteśmy pewni, jaki status mają ekranowe wydarzenia. Kim są bohaterki? Co do siebie czują? W którą stronę prowadzi nas narracja? Czy wszystkiego sobie przypadkiem nie przyśniliśmy? Rozmarzone i niepokojące, „3 kobiety” to intensywne kinowe doświadczenie z opalizującymi, zjawiskowymi rolami Spacek i Duvall.
Sebastian Smoliński
Mikey i Nicky (1976), reż. Elaine May | 106 min.
Jedno z arcydzieł amerykańskiego kina lat 70., które w Polsce dopiero czeka na odkrycie. „Mikey i Nicky” został zrodzony w twórczych bólach: zdjęcia trwały aż 110 dni, nakręconego materiału było niesłychanie dużo, a montaż zajął dwa lata. Gangsterska tragikomedia Elaine May o dwóch przyjaciołach i zawodowej zdradzie to kameralna nocna odyseja dziejąca się w zaśmieconej Filadelfii – „mieście braterskiej miłości”, po którym w tym samym roku biegał już Rocky Sylvestre’a Stallone’a.
May, matka chrzestna amerykańskiej komedii improwizowanej, była w tamtej dekadzie jedyną kobietą, która reżyserowała filmy dla hollywoodzkich studiów. Dzięki jej uporowi i niezmordowanej inwencji otrzymaliśmy w „Mikey i Nicky” niezapomniany występ dwóch mistrzów: Petera Falka, czyli słynnego porucznika Columbo, oraz Johna Cassavetesa, guru amerykańskiego kina niezależnego. Przygotujcie się na śmiech, który więźnie w gardle i rozmowy kumpli, które znajdują się o krok od krindżu.
Sebastian Smoliński
Kurator przeglądu: Sebastian Smoliński
Opieka merytoryczna po stronie Kinoteki: Karolina Fornal
Projekty graficzne: Katarzyna Ziółkowska